Vrijdag Visiedag

Het effect van beloning op motivatie

Kleuters tekenen graag met viltstiften. Liever stiften met een dikke punt dan potloden of waskrijtjes. In een experiment in de kleuterklas legde men een mooi aantal dikke stiften klaar, waar een eerste groep kleuters onmiddellijk vol overgave mee begon te tekenen. Een tweede groep kreeg, bij het binnenkomen van de klas, te horen dat ze een “Goede Tekenaar” medaille zouden krijgen, als ze met de viltstiften zouden tekenen.

Later werden de kinderen geobserveerd tijdens vrij spel, om te zien of de tijd die ze besteedden aan het tekenen met viltstiften, verschillend zou zijn. Het resultaat bevestigde voor de onderzoekers (Lepper, Greene & Nisbett) het “Overjustification Effect”. Het effect dat optreedt als iemands interne motivatie daalt door het toevoegen van een externe belonende prikkel. De kleuters die een beloning hadden gekregen voor het tekenen, tekenden daarna beduidend minder vaak dan de anderen.

Wanneer we iets doen, puur voor het plezier ervan, spreken we onze intrinsieke motivatie aan. Ik schrijf omdat ik hou van het schrijven op zich. Als we een activiteit ondernemen omdat we de “beloning” willen die ermee samenhangt, gebruiken we onze extrinsieke motivatie. Soms schrijf ik teksten om leertrajecten te ontwerpen, niet om het schrijven maar om het leertraject. Soms hebben we bovendien beide soorten motivatie tegelijk. Gelukkig hou ik ook van het schrijven tijdens het uitschrijven van leerinterventies.

Wat in dit experiment bewezen werd is de menselijke neiging om onze eigen motivatie verkeerd te verklaren. Als ik thuis een boek lees uit eigen beweging, verklaar ik dat aan mezelf met ‘ik ben een lezer’. Als mijn werkgever mij een boek geeft met de opdracht het te lezen, om kans te maken op een nieuw project, zie ik het als een noodzakelijk kwaad. Ik moet dat boek lezen, ik wil immers dat project binnenhalen. Mijn intrinsieke motivatie, mijn eigen goesting om te lezen, zou hierdoor kunnen verminderen of zelfs verdwijnen. Dat boek lezen wordt een opdracht, letterlijk en figuurlijk.

Wanneer je mensen wil ondersteunen en stimuleren is dit een belangrijk inzicht. De interesse van iemand in een activiteit zal waarschijnlijk verminderen wanneer je er een externe ‘incentive’ aan koppelt, als doel van de activiteit. Op lange termijn betekent dit dat, zelfs wanneer de ‘beloning’ van buitenaf wegvalt, iemands oorspronkelijke plezier hierin ook weg zou kunnen zijn. Met een daling van resultaten tot gevolg. Belangrijk voor sporters, voor wie werkt met vrijwilligers en voor organisaties: als je medewerkers beloningen in het vooruitzicht stelt voor vervelende, op zichzelf weinig belonende, activiteiten zal dat opbrengen. Maar hoed je ervoor om alles (willekeurig) te verbinden aan voordelen, je raakt aan het gevoel van autonomie en plezier.